Kto i dla kogo opracował normę PN–EN 62676 Systemy dozoru wizyjnego

Planowanie – rola inwestora, użytkownika końcowego

Wieloczęściową normę PN-EN 62676 opracowaliśmy sami dla siebie – producenci, projektanci i użytkownicy systemów dozoru wizyjnego dla producentów, projektantów i użytkowników systemów dozoru wizyjnego. W październiku 2025 r. – po 11 latach od pierwszego – wprowadziliśmy do zbioru norm drugie wydanie części IEC 62676-4, a w nim m.in. nowe zapisy dotyczące udziału inwestora/użytkownika końcowego w procesie planowania zabezpieczeń.

Waldemar Więckowski

Jak wskazano we wprowadzeniu do drugiego wydania normy, anuluje ono i zastępuje pierwsze (cancels and replaces) oraz stanowi rewizję techniczną (constitutes a technical revision). Już samo użycie tych określeń jest odstępstwem od reguł języka norm. Zgodnie z nimi kolejne wydanie zastępuje (supersedes) poprzednie, które staje się tym samym wycofane (withdrawn). I rzeczywiście – zmiany są radykalne, i to nie tylko w odniesieniu do planowania.

Co nowego w PN–EN 62676‑4:2026‑01E?

W informacji prasowej przygotowanej przez kierownika grupy projektowej, która opracowała normę IEC 62676‑4:2025, wskazano cztery grupy zagadnień zawierających nowe zapisy:

1. nowe gęstości pikselowe,
2. koncepcję zabezpieczeń,
3. obsługę,
4. stopniowanie zabezpieczeń i wymagania infrastruktury krytycznej.

Nowe gęstości pikselowe – koniec epoki DORI/MDORII

Sądząc po wypowiedziach, które pojawiły się po wprowadzeniu nowego wydania normy, najbardziej „ekscytujące” dla branży są zmiany dotyczące określenia celów prowadzenia dozoru wizyjnego (zadań operatora). Zdefiniowano je na nowo, nadając im nowe nazwy i przypisując odmienne wymagania jakościowe obrazu (tzw. gęstości pikselowe).

Zerwano nie tylko z nazewnictwem stosowanym od czasu, gdy – na bazie dokumentów brytyjskiej policji – opracowano pierwszą normę dotyczącą CCTV w zastosowaniach związanych z zabezpieczeniami (1996 r.). Redefiniując gęstości pikselowe, zerwano również z dotychczasową bazą odniesienia dla wyższych jakości obrazu (HDTV i UHDTV), którą była jakość obrazu telewizji standardowej rozdzielczości (SDTV, potocznie nazywanej telewizją analogową).

Wprowadzono dwa nowe obrazy testowe, zastępujące jeden poprzednio używany. Zmiany te określono jako modernizację dotychczasowego systemu MDORII, obejmującego sześć gęstości pikselowych, do nowego systemu O2DCPVS, z siedmioma gęstościami pikselowymi, różniącymi się od poprzednio stosowanych i podzielonymi na dwie grupy.

Słowem: koniec epoki MDORII – początek epoki O2DCPVS

O tej zmianie definicji celów prowadzenia dozoru wizyjnego wspominałem już w części I niniejszego artykułu (nr 04/2025). Zagadnienie to samo w sobie wymaga jednak odrębnego omówienia oraz właściwego wprowadzenia. Niektóre wypowiedzi zdają się bowiem świadczyć o tym, że ich autorzy nie pamiętają, nie wiedzą lub nie rozumieją pojęć wcześniej zdefiniowanych w normie jako MDORII, a obecnie jako O2DCPVS.

Dlatego w pierwszej kolejności warto odnieść się do zapisów normy dotyczących planowania oraz koncepcji zabezpieczeń (por. pkt 2 wykazu nowych zagadnień). Jest to zresztą logiczna kolejność etapów w procesie implementacji systemów dozoru wizyjnego. Najpierw powinna zostać opracowana koncepcja zabezpieczeń (plan ochrony), a dopiero później wymagania użytkowe, w których określa się zadania operatora, czyli cele prowadzenia dozoru wizyjnego. Te ostatnie opisano w normie skrótem O2DCPVS (a nie OODCPVS, pojawiającym się w wielu informacjach o normie).

Uwaga: druga edycja normy PN–EN 62676‑4:2026‑01E jest obecnie dostępna w PKN w języku angielskim. Przywołane w niniejszym artykule fragmenty są tłumaczeniem własnym autora i mogą nie być zgodne z polskojęzyczną wersją normy, gdy ta zostanie opracowana i wprowadzona do zbioru Polskich Norm.

Kto powinien planować VSS

W drugim wydaniu normy stwierdza się, że VSS powinien być planowany, instalowany, rozbudowywany, modyfikowany oraz utrzymywany w ruchu wyłącznie (!) przez kompetentnego inżyniera systemowego VSS.

Jest to specjalista, który nie występował w pierwszym wydaniu normy. Jednak uważna analiza jego normatywnie zdefiniowanych kompetencji oraz odniesienie do norm pokrewnych pozwalają zauważyć, że analogiczna rola została opisana w normie PN–EN 50726‑1:2024‑08E Systemy sytuacji awaryjnych i niebezpiecznych – Część 1: Systemy reagowania na sytuacje awaryjne i niebezpieczne (EDRS). Występuje tam osoba wykwalifikowana w dziedzinie elektrotechniki (electrically skilled person).

W normie PN–EN 50726‑1 zdefiniowano również osobę przeszkoloną (instructed person). Jej odpowiednikiem w drugim wydaniu normy VSS jest osoba kompetentna w dziedzinie VSS (competent person VSS), przeszkolona przez kompetentnego inżyniera systemowego VSS w zakresie przydzielonych zadań kontrolnych w lokalizacji oraz możliwych zagrożeń i konsekwencji niewłaściwego postępowania.

Norma PN–EN 62676‑4:2026‑01E definiuje ponadto trzecią kategorię – osobę przeszkoloną (instructed person), czyli osobę przeszkoloną przez kompetentnego inżyniera systemowego VSS w zakresie zadań wymaganych do obsługi VSS i zdolną do samodzielnej obsługi systemu. Innymi słowy – operatora systemu.

Obsługa VSS – trzy poziomy kwalifikacji

Obsługę VSS określono w sposób porównywalny z obsługą innych systemów zabezpieczeń. Zapewnia to, że z punktu widzenia norm procedury obsługowe są względnie podobne we wszystkich instalowanych systemach zabezpieczeń.

Zdefiniowano trzy poziomy kwalifikacji, przypisane do różnych faz: planowania, instalacji, uruchomienia i eksploatacji VSS. Eksploatację podzielono na konserwację (zapobiegawczą, korygującą oraz ulepszeniową) oraz kontrole wizualne w obiekcie. Określono obszerne listy kontrolne dotyczące kontroli wizualnych, kontroli funkcjonalnych oraz przeglądów serwisowych.

Kompetentny inżynier systemowy VSS

Jest to najwyższy poziom kwalifikacji wymagany do obsługi VSS. Zgodnie z definicją normatywną jest to osoba, która – na podstawie profesjonalnego wykształcenia technicznego, wiedzy i doświadczenia, a także znajomości odpowiednich norm, przepisów i dyrektyw – jest w stanie ocenić prace, które mają być wykonane, oraz rozpoznać możliwe zagrożenia.

W normie opisano kwalifikacje inżyniera systemowego VSS oraz sposób ich potwierdzania. Określono również, że może on być zatrudniony w firmie instalacyjnej lub integrującej systemy, w firmie projektowej albo u właściciela bądź użytkownika VSS.

Koncepcja zabezpieczeń

Jak napisano we wprowadzeniu do drugiego wydania normy, uwzględniono w nim żądanie określenia koncepcji zabezpieczeń zamiast jedynie analizy ryzyka (request for define a security concept instead of just a risk analysis).

Zgodnie z definicją normatywną koncepcja zabezpieczeń stanowi całość zidentyfikowanych ryzyk i zagrożeń w połączeniu z określonymi środkami organizacyjnymi, kadrowymi, technicznymi i strukturalnymi, mającymi na celu zabezpieczenie obiektu oraz zapobieganie zagrożeniom.

Pomocny w wyjaśnieniu tej różnicy jest schemat zamieszczony w normie, przedstawiający strukturę czynności wykonywanych w ramach opracowywania koncepcji zabezpieczeń.

Warto zauważyć, że w pierwszym wydaniu normy ujęta została ocena ryzyka, a nie jedynie „analiza ryzyka”. Różnica sprowadza się zatem do wprowadzenia dodatkowej czynności określanej jako „definicja traktowania ryzyka” (definition of risk treatment). W praktyce czytelniejsze wydaje się sformułowanie „określenie środków ochronnych” (definition of protective measures), użyte w analogicznym schemacie zawartym w dokumencie VdS 3143:2012‑09, omówionym w dalszej części artykułu.

Przed rysunkiem w normie znajduje się również akapit określający VSS jako element „trójczłonowej strategii zabezpieczeń”, na którą składają się środki:

• konstrukcyjno‑mechaniczne, zapewniające odpowiedni czas odporności,
• elektroniczne, w tym VSS,
• organizacyjne, wspierające bezpieczną i wolną od fałszywych alarmów eksploatację oraz umożliwiające właściwą reakcję na alarmy i awarie, a także zastępujące inne środki w przypadku ich wyłączenia.

Koncepcja zabezpieczeń powinna opisywać wzajemne oddziaływanie tych trzech komponentów w odniesieniu do konkretnych uwarunkowań obiektu.

Kto opracowuje koncepcję zabezpieczeń

Zgodnie z normą podstawą planowania VSS jest koncepcja zabezpieczeń, która powinna mieć postać formalnego dokumentu, a jej aktualizacje powinny stanowić część dokumentacji systemu. Za jej opracowanie odpowiada użytkownik końcowy lub operator. W przypadku rezygnacji z opracowania koncepcji zabezpieczeń użytkownik końcowy powinien złożyć pisemną deklarację projektantowi lub kompetentnemu inżynierowi systemowemu VSS.

Można mieć nadzieję, że to normatywne wymaganie przyczyni się do eliminacji sytuacji, w których inwestor, zamawiając projekt systemu dozoru wizyjnego, całą swoją koncepcję zabezpieczeń sprowadza do sformułowania: „system wideomonitoringu – sztuk jeden”.

Użytkownik końcowy lub operator określa środki zabezpieczeń wspólnie z podmiotami odpowiedzialnymi oraz innymi uczestnikami projektu (planistami, władzami, ubezpieczycielami, kompetentnymi inżynierami systemowymi VSS itp.). Warunkiem wstępnym opracowania koncepcji zabezpieczeń jest przeprowadzenie analizy zagrożeń i określenie celów ochrony, wykonane przez użytkownika końcowego/operatora lub upoważniony podmiot, np. wyspecjalizowanych planistów lub ekspertów.

Norma wyraźnie zaleca użytkownikowi końcowemu/operatorowi powierzanie oceny ryzyka specjalistom, wskazując normy ISO 31000 oraz IEC 31010 jako źródła szczegółowych informacji dotyczących zarządzania ryzykiem. VSS powinien być zaprojektowany w sposób minimalizujący ocenione ryzyko, a sam proces projektowania powinien być zgodny z normą PN–EN 62676‑4.

Dokument VdS 3143:2012‑09 Sicherungsleitfaden ­Perimeter

O koncepcji zabezpieczeń w drugim wydaniu normy napisano niewiele ponad przedstawione powyżej informacje. Może to zaskakiwać, biorąc pod uwagę fakt, że jej wprowadzenie zostało określone jako istotna zmiana techniczna. W rzeczywistości nowością jest samo formalne wprowadzenie koncepcji do normy, a nie jej treść.

Szczegółowe omówienie „holistycznej koncepcji zabezpieczeń” można znaleźć w dokumencie VdS 3143:2012‑09, starszym o 13 lat od drugiego wydania normy. Zawarto w nim schemat identyczny strukturalnie z tym zamieszczonym w normie, opisany jako usystematyzowany proces określania środków ochronnych, oparty na logice normy ISO 31000.

Na szczególną uwagę zasługuje zalecenie zaangażowania kierownictwa organizacji w proces decyzyjny związany z opracowywaniem koncepcji zabezpieczeń. Ułatwia to późniejsze podejmowanie decyzji oraz świadome priorytetyzowanie zabezpieczeń, zwłaszcza w warunkach ograniczonego budżetu.

Dokument VdS szerzej omawia również trójczłonową strategię zabezpieczeń oraz podaje przykłady koncepcji dla zewnętrznych perymetrycznych systemów zabezpieczeń. Może on stanowić cenne uzupełnienie Specyfikacji Technicznej PKN‑CLC/TS 50661‑1:2024‑10E, w której po raz pierwszy przedstawiono warstwową koncepcję detekcji intruza.

W przeciwieństwie do specyfikacji, dokument VdS uwzględnia wykorzystanie VSS nie tylko do wizualnej weryfikacji alarmów, lecz również jako sensor wykrywający intruza. •

(Dokument VdS 3143 nie został wymieniony w bibliografii normy. Jest jednak dostępny w Internecie, również w wersji anglojęzycznej)

Ilustracje: Marta Kołodziejak / A&S AI Studio