Pomieszczenia obsługi urządzeń ppoż. i kasety straży pożarnej
![Inżynier sprawdzający funkcjonowanie urządzeń ppoż.](https://aspolska.pl/wp-content/uploads/2022/09/ppoz.jpg)
mł. bryg. mgr inż. Grzegorz Mroczko
Wyposażenie budynków w niezbędne urządzenia przeciwpożarowe ma na celu zapewnienie bezpiecznego użytkowania budynków, m.in. ze względu na ograniczenie powstawania pożaru i kontroli jego rozwoju, jeżeli do pożaru dojdzie. Istotna jest również możliwość ich wykorzystania w trakcie eksploatacji obiektu, a przede wszystkim podczas działań ratowniczo-gaśniczych w razie wystąpienia pożaru lub innego miejscowego zagrożenia.
Po przyjeździe na miejsce zdarzenia strażacy muszą dokonać rozpoznania i ustalić, co i gdzie się dzieje, czy są poszkodowani, jakie działania podjąć itp. Do przeprowadzenia rozpoznania niezbędne jest wejście do budynku i odnalezienie miejsca, w którym wystąpiło zagrożenie. Kiedy nie ma zewnętrznych oznak pożaru (dymu, ognia), ustalenie miejsca i skutków wystąpienia zagrożenia wymaga czasu i poszukiwań, aby potwierdzić lub wykluczyć jego wystąpienie.
W przypadku budynków wyposażonych w adresowalny system sygnalizacji pożarowej poszukiwania ułatwia i przyspiesza odczytanie na centrali SSP informacji, która czujka, w której strefie weszła w stan alarmowania. Rzut oka na inne urządzenia pozwoli na ustalenie, w jakim stanie pracy się znajdują np. system oddymiania budynku czy system gaszenia. W obiektach, w których personel jest obecny przez całą dobę (np. hotele, placówki medyczne), informacji udzieli także personel.
W przypadku budynków, które po godzinach funkcjonowania są zamknięte i nie ma w nich personelu (placówki banku, urzędy, ośrodki zdrowia, szkoły, hotele bez całodobowej recepcji itp.), wyzwaniem dla służb ratowniczych jest już uzyskanie dostępu do niego. Ratownicy mierzą się wówczas z decyzją, czy dokonywać siłowego wejścia, czy czekać na przyjazd osoby posiadającej klucze, której dostępność i mobilność w czasie wolnym od pracy jest ograniczona.
Przy projektowaniu i lokalizacji urządzeń ppoż. w budynku należy brać pod uwagę nie tylko korzyści inwestorskie (możliwość wznoszenia większych, wyższych, bardziej rozległych obiektów), ale także zagadnienie dostępności urządzeń ppoż. dla służb ratowniczych – elementy związane z pracą i sterowaniem urządzeniami ppoż. powinny być szybko i łatwo dostępne dla służb ratowniczych.
Oznacza to m.in. odpowiednią lokalizację tych urządzeń, odpowiednie oznakowanie miejsca ich instalacji oraz odpowiednie warunki w pobliżu urządzeń umożliwiające odczytanie informacji, zatrzymanie pracy, uruchomienie, zmianę sposobu działania urządzeń przez strażaków ratowników, którzy będą prowadzić działania ratowniczo-gaśnicze w budynku.
Należy też zapewnić, aby informacje przesyłane z systemu sygnalizacji pożarowej w budynku do komendy miejskiej lub powiatowej PSP zawierały informację, którym wejściem strażacy powinni dostać się do budynku, aby jak najszybciej ustalić i zlokalizować zagrożenie.
W przypadku budynków bez całodobowej obecności personelu należy rozważyć instalację systemu Kasety Straży Pożarnej (KSP), w której znajdują się klucze umożliwiające bezinwazyjne, sprawne wejście strażaków do obiektu i przeprowadzenie rozpoznania. Kaseta straży pożarnej jest instalowana w elewacji zewnętrznej budynku i zawiera podwójne drzwi.
Drzwi zewnętrzne są zwalniane przez system sygnalizacji pożarowej w chwili wejścia systemu w II stopień alarmowania. Drugie drzwi (wewnętrzne) są otwierane za pomocą kodu wpisywanego przez strażaków, a sam kod jest generowany przez dyspozytora na stanowisku kierowania i przekazywany strażakom przez radiostację. Kod jest aktywny tylko kilka minut. Po otwarciu wewnętrznych drzwi można z kaset pobrać klucze do drzwi wejściowych do budynku. Po zakończeniu akcji klucze ponownie deponuje się w KSP i zamyka podwójne drzwi.
![Kaseta Straży Pożarnej](https://aspolska.pl/wp-content/uploads/2022/09/kaseta_ppoz-1.jpg)
Źródło: https://kruse-sicherheit.de/produkte/objektzutritt-und-orientierung (dostęp: 24.06.2022 r.)
Projektowanie budynków pod względem jak najlepszej dostępności dla służb ratowniczych nie jest szczegółowo opisane w przepisach techniczno-budowlanych. Można powiedzieć, że mieści się w zbiorze dobrych praktyk i wiedzy technicznej. Wsparcie dla inwestorów, projektantów, wykonawców, instalatorów i zarządców budynków w tym obszarze stanowią dostępne wytyczne CNBOP-PIB:
- W-0001 Wydanie 2:2016 – Pomieszczenia i miejsca obsługi urządzeń przeciwpożarowych w budynkach – lokalizacja, warunki wykonania, wyposażenie,
- W-0002 Wydanie 2:2021 – Wytyczne wyposażania budynków w Kasety Straży Pożarnej.
WYTYCZNE CNBOP-PIB W-0001
W wytycznych W-0001 wprowadzono pojęcia pomieszczenia obsługi urządzeń przeciwpożarowych (POUP), pomieszczenia technicznego urządzeń przeciwpożarowych (PTUP) oraz wskazano wymagania dotyczące lokalizacji, wyposażenia i oznakowania tych pomieszczeń.
Pomieszczenie obsługi urządzeń przeciwpożarowych (POUP)
Pomieszczenie, w którym są zlokalizowane elementy obsługowe urządzeń przeciwpożarowych (centrala sygnalizacji pożarowej, urządzenie zdalnej sygnalizacji i obsługi, centrala dźwiękowego systemu ostrzegawczego, mikrofon alarmowy lub tylko konsola z mikrofonem dla straży pożarnej).
W tym pomieszczeniu przebywają pracownicy obsługujący urządzenia przeciwpożarowe, np. portier, personel firmy świadczącej usługi ochrony itp.
Pomieszczenie techniczne urządzeń przeciwpożarowych (PTUP)
Pomieszczenie, w którym – ze względu na specyficzne wymagania w zakresie warunków środowiskowych (np. konieczność klimatyzowania pomieszczenia) lub warunki pracy urządzeń (szum wentylatorów) – można zlokalizować elementy centralne urządzeń ppoż. (np. centrala dźwiękowego systemu ostrzegawczego bez mikrofonu alarmowego, centrala systemu kontroli rozprzestrzeniania dymu i ciepła). Do tego pomieszczenia posiada dostęp personel dokonujący czynności obsługowych i serwisowych/konserwacyjnych jedynie w czasie wykonywania wymienionych czynności.
WYBRANE WYMAGANIA DOTYCZĄCE POMIESZCZENIA OBSŁUGI URZĄDZEŃ PPOŻ. (POUP)
POUP powinno być zlokalizowane w sposób zapewniający szybkie dotarcie ratowników:
- na kondygnacji budynku, na której znajduje się wejście przewidziane i oznaczone jako wejście dla ekip ratowniczych,
- w pobliżu wejścia dla ekip ratowniczych,
- drzwi wejściowe do POUP powinny znajdować się w odległości nie większej niż 10 m od wejścia dla ekip ratowniczych.
POUP powinno mieć odpowiednie wymiary i być wydzielone pożarowo:
- ściany i stropy pomieszczenia w klasie odporności ogniowej REI 60,
- drzwi wejściowe w klasie odporności ogniowej EI 30,
- minimalna szerokość drzwi w świetle powinna wynosić 0,9 m,
- wymiary pomieszczenia powinny wynosić co najmniej 4 m x 4 m. Wielkość pomieszczenia powinna być dostosowana do liczby i wielkości zainstalowanych w nim urządzeń oraz umożliwiać ich konserwację. Wejście oraz poruszanie się ratownika wyposażonego w środki ochrony indywidualnej (m.in. aparat ochrony dróg oddechowych, rękawice ochronne) powinno być swobodne i zapewniać łatwy dostęp do urządzeń, otwarcie obudów czy drzwiczek od urządzeń).
POUP powinno być odpowiednio wyposażone:
- monitorowane poprzez czujki automatyczne systemu sygnalizacji pożarowej,
- w pomieszczeniu lub w bezpośrednim jego sąsiedztwie należy zainstalować ręczny ostrzegacz pożarowy (ROP),
- centrale i urządzenia zdalnej obsługi urządzeń ppoż. powinny być umieszczone w sposób umożliwiający dostęp i obsługę przez ratownika wyposażonego w środki ochrony indywidualnej oraz odczyt informacji prezentowanych na wyświetlaczach (nie na jasnym tle, np. okna, bez refleksów sztucznego i naturalnego oświetlenia na wyświetlaczu),
- centrale i urządzenia zdalnej obsługi urządzeń ppoż. przewidziane do montażu na ścianie powinny być zamontowane na wysokości od 1,4 do 1,8 m,
- w razie potrzeby dopuszcza się umiejscowienie central urządzeń ppoż. w pomieszczeniu technicznym PTUP, wówczas w pomieszczeniu obsługi POUP należy zlokalizować urządzenia zdalnej obsługi urządzeń ppoż.
POUP powinno być odpowiednio oznakowane (rys. 1):
- w sposób widoczny po wejściu do budynku wejściem przewidzianym dla ekip ratowniczych,
- w przypadku lokalizacji POUP innej niż 10 m od wyjścia dla ekip ratowniczych należy zastosować dodatkowe oznakowanie wskazujące miejsce jego lokalizacji i kierunek dojścia.
![Wzór oznakowania POUP](https://aspolska.pl/wp-content/uploads/2022/09/rys1-300x101.jpg)
Źródło: Wytyczne CNBOP-PIB W-0001
Oznaczenie w części graficznej IBP
Instrukcja Bezpieczeństwa Pożarowego (IBP) w części graficznej oraz na planach ewakuacyjnych budynku powinna zawierać oznakowanie i lokalizację POUP. Oznaczenie na planach ewakuacyjnych powinno być opisane pełną nazwą.
W POUP powinna znajdować się dokumentacja bądź być zapewniona możliwość dostępu do wersji elektronicznej dokumentacji:
- Instrukcja postępowania w przypadku alarmów pożarowych i uszkodzeniowych
- Plan ewakuacyjny budynku
- Instrukcja Bezpieczeństwa Pożarowego
- Dokumentacja dla urządzeń ppoż., w które jest wyposażony budynek
a. instrukcja obsługi i konserwacji,
b. książka pracy,
c. dokumentacja zawierającą opis działania, rozmieszczenie i identyfikację elementów,
d. protokoły z przeglądów. - Dane kontaktowe do zarządcy budynku, firm wykonujących konserwacje i naprawy systemów, firm świadczących usługę monitoringu pożarowego (kontakt do firmy świadczącej usługę obsługi SSP powinien być naklejony na centrali) i przeciwwłamaniowego.
WYBRANE WYMAGANIA DOTYCZĄCE POMIESZCZENIA TECHNICZNEGO URZĄDZEŃ PPOŻ. (PTUP)
PTUP powinno być zlokalizowane w pobliżu POUP:
- Wyjście z PTUP powinno znajdować się w odległości nie większej niż 10 m od wyjścia z POUP, może znajdować się w POUP.
PTUP powinno mieć odpowiednie wymiary i być wydzielone pożarowo:
- ściany i stropy pomieszczenia w klasie odporności ogniowej REI 60,
- drzwi wejściowe w klasie odporności ogniowej EI 30,
- minimalna szerokość drzwi w świetle powinna wynosić 0,9 m,
- szerokość dojścia do pomieszczenia powinna wynosić co najmniej 1,5 m,
- wymiary pomieszczenia powinny zapewnić odpowiedni dostęp do urządzeń przez strażaka w pełnym ekwipunku np. z aparatem ochrony dróg oddechowych.
PTUP powinno być odpowiednio wyposażone:
- monitorowane przez czujki automatyczne SSP,
- wyposażone w instalacje i urządzenia elektryczne dostosowane do ich przeznaczenia zgodnie z wymaganiami Polskich Norm dotyczących tych instalacji i urządzeń,
- zapewnione oświetlenie o natężeniu od 300 do 500 lx,
- wyposażone w awaryjne oświetlenie ewakuacyjne.
Wyposażenie w urządzenia ppoż.:
- W razie potrzeby dopuszcza się umiejscowienie central urządzeń ppoż. w PTUP, wówczas w POUP należy zlokalizować urządzenia zdalnej obsługi urządzeń ppoż. połączone z centralami za pomocą nadzorowanego redundantnego połączenia (panel wyniesiony obsługi do centrali sygnalizacji pożarowej, mikrofon alarmowy, ręczny przycisk oddymiania, ręczny ostrzegacz pożarowy).
PTUP powinno być odpowiednio oznakowane (rys. 2):
![Rys. 2. Wzór oznakowania PTUP](https://aspolska.pl/wp-content/uploads/2022/09/rys2-300x71.jpg)
Źródło: Wytyczne CNBOP-PIB W-0001
Oznaczenie w części graficznej IBP
- W Instrukcji Bezpieczeństwa Pożarowego w części graficznej i na planach ewakuacyjnych budynku niezbędne jest zastosowanie oznaczenia wraz z dokładną lokalizacją pomieszczenia.
W PTUP nie powinna być przechowywana dokumentacja, natomiast:
- powinien obowiązywać zakaz magazynowania i przechowywania rzeczy niezwiązanych z funkcjami pomieszczenia.
- powinien być utrzymywany stały porządek.
Dostęp do PTUP powinien być ograniczony tylko do osób uprawnionych i służb ratowniczych. Dopuszcza się zamykanie drzwi na klucz z zastrzeżeniem, że klucz znajduje się w odpowiednio oznaczonej skrzynce ze zbijaną szybą, przymocowanej do ściany w bezpośrednim sąsiedztwie drzwi do pomieszczenia.
Wytyczne określają także wymagania dotyczące lokalizacji Panelu Obsługi dla Straży Pożarnej (POSP).
POSP powinien być łatwo dostępny:
- zlokalizowany na kondygnacji budynku, na której znajduje się wejście, przewidziane i oznaczone jako wejście dla ekip ratowniczych,
- zlokalizowany w pobliżu wejścia dla ekip ratowniczych, w odległości nie większej niż 5 m od wejścia,
- POSP powinien być zamontowany na ścianie na wys. od 1,4 do 1,8 m,
dostęp i obsługa POSP powinna być możliwa przez ratownika wyposażonego w środki ochrony indywidualnej.
Miejsce instalacji POSP powinno być oznakowane (rys. 3):
- w sposób widoczny po wejściu do budynku wejściem przewidzianym dla ekip ratowniczych.
![Rys. 3. Wzór oznakowania POSP](https://aspolska.pl/wp-content/uploads/2022/09/rys3-300x71.jpg)
Źródło: Wytyczne CNBOP-PIB W-0001
Oznaczenie w części graficznej IBP
- Instrukcja Bezpieczeństwa Pożarowego w części graficznej oraz na planach ewakuacyjnych budynku powinna zawierać oznakowanie i lokalizację POSP.
WYTYCZNE CNBOP-PIB W-0002 (dotyczące wyposażania budynków w Kasety Straży Pożarnej)
Drugie z omawianych wytycznych opisuje wymagania techniczne i organizacyjne związane ze stosowaniem systemu Kasety Straży Pożarnej, w tym m.in.:
- koncepcje rozwiązań technicznych kasety straży pożarnej,
- wymagania techniczne stosowania kasety,
- wymagania organizacyjne stosowania kasety,
- wymagania dotyczące oceny poprawności działania urządzeń i ich funkcjonalności,
- podczas przekazywania systemu kaset straży pożarnej do użytkowania,
- wymagania dotyczące oceny poprawności działania urządzeń i ich funkcjonalności,
- przez straż pożarną, listy kontrolne warunki, zalecenia dot. odbiorów,
- zalecenia obsługi i użytkowania zainstalowanych systemów,
- wytyczne dla użytkownika budynku.
Poniżej przedstawiono wybrane wymagania tych wytycznych.
Lokalizacja Kasety Straży Pożarnej (KSP) powinna być:
- uzgodniona z właściwym miejscowo komendantem powiatowym/miejskim PSP,
- zapewniająca swobodny dostęp po utwardzonym podłożu,
- zabezpieczona przed negatywnym wpływem warunków atmosferycznych,
- monitorowana antysabotażowo przez system sygnalizacji włamania i napadu,
- instalowana na ścianie zewnętrznej budynku, murowanej lub betonowej,
- instalowana w odległości nie większej niż 5 m od wejścia dla straży pożarnej albo wejścia głównego, jeżeli stanowi jednocześnie wejście dla straży pożarnej do budynku,
- drzwi zewnętrzne KSP powinny być w jednej płaszczyźnie z zewnętrzną powierzchnią ściany (zlicowane),
- dolna krawędź KSP powinna znajdować się na wys. od 1,0 m do 1,5 m.
KSP nie powinna być oznakowana ze względu na ewentualne działania sabotażowe.
Drzwi wejściowe do budynku, otwierane kluczami przechowywanymi w KSP, powinny być oznakowane w sposób jednoznaczny, trwały i czytelny (rys. 4):
![Wzór oznakowania drzwi otwieranych kluczem przechowywanym w KSP](https://aspolska.pl/wp-content/uploads/2022/09/rys4-300x70.jpg)
Źródło: Wytyczne CNBOP-PIB W-0001
Szafka na klucze do pomieszczeń
Wewnątrz budynku może być zainstalowana zamykana i nadzorowana szafka na klucze do pomieszczeń wewnętrznych budynku. Zamek szafki powinien być otwierany kluczem do drzwi zewnętrznych do budynku zdeponowanym w KSP. Szafka taka powinna być oznakowana w następujący sposób:
![Wzór oznakowania szafki na klucze](https://aspolska.pl/wp-content/uploads/2022/09/rys5-300x70.jpg)
Źródło: Wytyczne CNBOP-PIB W-0001
Podsumowanie
Dostępność budynku oraz lokalizacja i dostępność urządzeń przeciwpożarowych w budynku mają kluczowe znaczenie dla jego bezpiecznej eksploatacji oraz sprawności prowadzonych działań ratowniczo-gaśniczych. Służby ratownicze po przybyciu na miejsce zdarzenia mogą, dzięki zastosowaniu systemu KSP, szybko i sprawnie dostać się do budynku.
Odpowiednio wyposażone i zlokalizowane pomieszczenie, w którym znajdują się wszystkie elementy sygnalizacyjno-obsługowe urządzeń ppoż., pozwala służbom odczytać informacje z działających w budynku systemów i podjąć adekwatne działania, w tym także z wykorzystaniem tych systemów. Umożliwi to sprawne przeprowadzenie działań i szybsze udzielenie pomocy poszkodowanym oraz zmniejszy skutki wystąpienia pożaru lub innego zdarzenia.
Cel ten może być zrealizowany poprzez przyjęcie odpowiednich założeń projektowych i stosowanie dostępnych wytycznych, które stanowią uzupełnienie wymagań zawartych w przepisach techniczno-budowlanych, a ich stosowanie jest zalecane.
![]() |
|
Zobacz inne artykuły tego autora:
Ocena wyrobów służących do ochrony ppoż. budynków – narzędzie budowania bezpieczeństwa pożarowego
Ocena wyrobów służących do ochrony ppoż. budynków. Cz. 2. Oznakowanie CE